Biyoloji, yaşamı tüm ayrıntılarıyla inceleyen bir bilimdir. Biyoloji, canlının değişik özelliklerini incelemelerine göre kendi içinde alt dallara ayrılır.

Bilimsel bilginin doğası ve biyoloji, biyolojinin tarihi gelişimi, biyolojinin çalışma alanları

BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI VE BİYOLOJİ

✶ Basit bir ifadeyle biyoloji, yaşamı tüm ayrıntılarıyla inceleyen bir bilimdir.

✶ Günümüze kadar geçen süreç içinde biyoloji biliminde çok önemli gelişmeler olmuştur. Özellikle elektron mikroskobunun bulunmasından sonra, bilinmeyen birçok biyolojik sorun çözülmüştür. Günümüzde biyoteknoloji, genetik mühendisliği, insan genom projesi ve gen teknolojisinde gerçekleşen yeni atılımlar ve elde edilecek önemli sonuçlar 21. yüzyılın "biyoloji yüzyılı" olarak adlandırılmasına yol açmıştır.

BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI

Bilim, basit bir ifadeyle bilgi üretme etkinliği olarak tanımlanabilir. Bilim doğal olayların doğal nedenlerini araştırır. Bilimsel bir iddianın geçerliliği, o olay ile ilgili olarak yapılan gözlem ve deneylerle sağlanır. Doğal olayların gözlemleri duyular yardımıyla yapılabildiği gibi direkt olarak gözlenemeyen olaylarda araç kullanılarak da yapılabilir.

✶ Bilimin karmaşık yapısıyla uyuşan evrensel bir bilimsel yöntem yoktur. Birbirinden farklı bilim dallarında birçok değişik yöntem bulunur ve bunlar da her zaman bir değişim içindedir.

✶ Bilim tamamen mekanik, mantıklı ve düzenli bir etkinlik değildir. Bilimin ürettiği açıklamalar büyük ölçüde bilim insanlarının yaratıcılığını gerekli kılar.

Bilimsel teori; iyi yapılandırılmış, çok sayıda denemeye tabi tutulmuş ve birbirleriyle oldukça tutarlı açıklamalar sistemidir. Teori, birbiriyle ilişkisiz gibi görünen bir dizi gözlem ve deneysel sonucu birbirine bağlar.

✶ Teori ve kanunlar farklı bilimsel bilgileri temsil ederler ve birbirlerine dönüşmezler. Kanunlar, belirli şartlar altında doğada bir olayın nasıl gerçekleştiğini tarif ederler.

✶ Bilim insanı bazı değer yargılarına sahiptir ve bu durum ister istemez onun çalışmalarını etkiler. Bundan dolayı bilim tarafsız ve nesnel (objektif) gözlemlerle başlamaz. Ancak bilimde öznelliğin (subjektifliğin) negatif etkisini azaltmak için çeşitli önlemler alınmaktadır.

✶ Her toplum bir kültüre sahiptir ve bilim insanları da o kültürün birer ürünüdür. Bu nedenle bilim kaçınılmaz olarak hem o kültürden etkilenir hem de onu etkiler.

✶ Bilimin bize sunduğu tüm bilgiler (teori, kanun vb.) değişime açıktır.

BİYOLOJİ

✶ Biyolojinin kelime anlamı canlı bilimi ya da yaşam bilimidir. Biyoloji; canlı organizmaların yapısını, fonksiyonlarını, gelişimini, orijinini, evrimini, dağılımını ve sınıflandırılmasını inceleyen geniş kapsamlı bir bilimdir.

✶ Günümüzde bilgi birikiminin artmasına bağlı olarak biyolojinin ilgilendiği konular da artmaktadır. Sağlıksız sanayileşme, düzensiz kentleşme, erozyon, çevre kirlenmesi, türlerin yok oluşu, dengesiz beslenme, kontrolsüz nüfus artışı gibi olaylar biyolojinin ilgilendiği günlük konular haline gelmiştir.

BİYOLOJİNİN TARİHİ GELİŞİMİ

✶ Antik çağdan günümüze kadar biyoloji bilimindeki gelişmeleri, ilgili bilim insanlarıyla aşağıdaki gibi özetleyebiliriz:

Aristo (M.Ö. 384 – 322), canlıların oluşumlarını, hayvanların davranışlarını incelemiş ayrıca ilk sınıflandırmayı da yapmıştır.

İbni Sina (980 – 1037), eserlerinde bugünkü tıp için bile geçerli birçok ileri görüş bulunan Türk bilgini ve hekimidir.

Robert Hooke (1635 – 1703), mikroskopta mantar kesitini incelemiş ve gördüğü yapılara "cellula" (hücre) adını vermiştir.

Leeuwenhoek (1632 – 1723), mikroskopta bakterileri ve diğer mikroorganizmaları incelemiştir.

Carolus Linnaeus (1707 – 1778), ilk bilimsel sınıflandırmayı yapmıştır.

Charles Darwin (1809 – 1882), evrimin bir "doğal seçilim" sürecinin sonucu olduğunu ileri sürerek evrim teorisinin temellerini atmıştır.

Louis Pasteur (1822 – 1895), mayalanma olayına mikroorganizmaların sebep olduğunu kanıtlamış ve kuduz aşısını bulmuştur. Ayrıca canlıların cansız maddelerden aniden oluştuğu şeklindeki görüşü çürütmüştür.

Gregor Mendel (1822 – 1884), kalıtımın temel kurallarını bulmuştur.

Alexender Fleming (1881 – 1955), penisilin adı verilen antibiyotiği bulmuştur.

James Watson (1928 – ) ve Francis Cricik (1916 – 2004), DNA'nın ikili sarmal modelini ortaya koymuşlardır.

Ian Wilmut, 1997'de bir koyunu klonlamayı başarmıştır.

• 1990 yılında "İnsan Genomu Projesi" adı altında büyük bir çalışma başlatılmıştır. Bu proje insan genlerinin tamamındaki (genomundaki ) kalıtsal bilgilerin gün ışığına çıkarılmasını amaçlamaktadır.

BİYOLOJİ BİLİMİNDEKİ GELİŞMELERİN İNSANLIĞA KATKILARI

✶ İnsanlığı yakından ilgilendiren heyecan verici gelişmelerin en önemlileri biyoloji biliminde ortaya çıkmıştır.

✶ Biyoloji bilimindeki gelişmelerin insanlığa katkılarından bazıları şunlardır:

• Islah çalışmaları sayesinde bitki ve hayvanlardan daha fazla yumurta, daha çok et ve süt gibi ürünlerin elde edilebilmesi sağlanmıştır.

• Günümüzde birçok tıbbi bitki ve hayvanın üretimi; antibiyotik, aşı, hormon, interferon üretimi gibi alanlarda biyoteknolojiden yararlanılmaktadır. Mikropsuz aşıların üretilmesi, yan etkisi olmayan ilaçların üretilmesi, sağlık alanında kişiye özel tedavi uygulamalarının yapılması, verimi fazla ve dayanıklı bitki türlerinin üretilmesi, katı ve sıvı atıkların arıtılması, çevre dostu yiyecek katkı maddelerinin üretilmesi biyoteknolojik yöntemlerle sağlanabilecektir.

• Farklı bir türden gen aktarılarak belirli özellikleri değiştirilmiş canlılara "genetiği değiştirilmiş organizma (GDO)" veya "transgenik organizma" denir. Gen aktarımı ile elde edilen bitkiler, ilaçlara ya da zararlılara karşı daha dirençli olmaktadır. Bu da kimyasal ilaç kullanımının azalmasına yol açar. GDO teknolojisi ile insülin geni domuzlardan alınıp bakteriye aktarılmakta ve diyabet (şeker) hastalarına insülin sağlanabilmektedir. Cücelik tedavisinde kullanılan insan büyüme hormonu, başta hepatit B aşısı olmak üzere diğer birçok aşı da benzer yollarla elde edilebilmektedir. Günümüzde GDO içeren birçok ürün yaşantımıza girmiş durumdadır.

• Biyoloji bilimindeki gelişmelerin insanlığa en önemli katkılarından biri de biyolojik mücadeledir. Biyolojik mücadele zararlı bir organizmanın başka bir canlı kullanılarak yok edilmesidir. Bu sayede tarımda verim artar ve çevre kirliliği önemli ölçüde azalır.

• "İnsan Genomu Projesi" sayesinde kalıtsal hastalıkların ve daha bilemediğimiz birçok özelliğin nedenleri ve çözümleri bulunabilecektir.

BİYOLOJİNİN ÇALIŞMA ALANLARI

✶ Biyoloji, bitkileri inceleyen botanik ve hayvanları inceleyen zooloji olmak üzere iki ana dala ayrılmıştır.

✶ Biyoloji, canlının değişik özelliklerini incelemelerine göre kendi içinde alt dallara ayrılır. Bunların en önemlileri aşağıda verilmiştir.

Morfoloji: Canlıların dış görünüşünü, şeklini inceler.

Anatomi: Canlıyı oluşturan organların yapısını, bu organların birbirleriyle ilişkilerini inceler.

Fizyoloji: Bir organizmanın sistem, organ ve dokularının fiziksel ve kimyasal fonksiyonlarını inceler.

Sitoloji: Bütün canlıların temel yapı taşı olan hücreyi inceler.

Histoloji: Dokuların yapısını, vücudun neresinde bulunduğunu ve hangi organların yapısına katıldığını inceler.

Biyokimya: Canlıların yapısında yer alan kimyasal maddeleri ve canlılarda gerçekleşen biyokimyasal tepkimeleri inceler.

Embriyoloji: Organizmanın gelişme evrelerini inceler.

Evrimsel biyoloji: Canlıların farklılaşarak yeni türleri nasıl oluşturduğunu ve bugün yaşayan canlılar ile geçmişte yaşayanlar arasındaki ilişkileri inceler.

Taksonomi (Sistematik): Canlıların sınıflandırılmasını, sınıflandırmada kullanılan kuralları inceler.

Mikrobiyoloji: Mikroskobik organizmaların yapılarını, yaşam şekillerini ve insan için önemini inceler.

Genetik: Canlılardaki kalıtsal özelliklerin dölden döle nasıl geçtiğini ve genlerin yapısını inceler.

Moleküler biyoloji: Canlıların yapısını moleküler düzeyde inceler.

İmmünoloji: Vücudun hastalıklara ve yabancı maddelere karşı direncini ve bunun temellerini inceler.

Ekoloji: Canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan ilişkilerini inceler.

✶ Geleceği son derece parlak olan biyolojik bilimler, iş potansiyeli en fazla olan alanlardan birisidir. Biyoloji bölümü mezunları (biyologlar) akademik kariyer yolunu tercih edebildikleri gibi Milli Eğitim Bakanlığına bağlı özel ve devlet okullarında biyoloji öğretmenliği yapabilirler. Devlet ve özel hastane laboratuvarları, biyoteknolojik çalışma yapan kurumlar, ilaç firmaları, gıda kontrol laboratuvarları, kriminoloji laboratuvarları ve adli tıpla ilgili alanlar, biyomedikal cihazlarla ilgili şirketler vb. biyologların diğer çalışma alanlarından bazılarıdır.

  • Yazı Etiketleri :
  • biyoteknoloji
  • genetik mühendisliği
  • insan genom projesi
Sanat felsefesi ve estetik
Yazıyı Oku

Sanat felsefesi ve estetik

Ahlak felsefesi ( etik )
Yazıyı Oku

Ahlak felsefesi ( etik )

Mıknatıslanma, manyetik alan, yerin manyetik alanı ve pusula
Yazıyı Oku

Mıknatıslanma, manyetik alan, yerin manyetik alanı ve pusula

Öykücülük (öykü yazma geleneği) ve öykü türleri
Yazıyı Oku

Öykücülük (öykü yazma geleneği) ve öykü türleri

Gezi yazısı (seyehatname) türünün özellikleri
Yazıyı Oku

Gezi yazısı (seyehatname) türünün özellikleri

Şiir inceleme yöntemi ve aşamaları nelerdir
Yazıyı Oku

Şiir inceleme yöntemi ve aşamaları nelerdir

Menu