Oluşumlarına göre göl çeşitleri ( doğal göller, yapay göller )

Karalar üzerindeki çukur yerleri doldurmuş olan ve denizlerle doğrudan bağlantısı olmayan su kütlelerine göl denir. Göller yeryüzündeki tatlı suların % 87'sini oluştururken, göllerin karalar üzerinde kapladığı alan sadece % 2'dir.

Oluşumlarına göre göl çeşitleri ( doğal göller, yapay göller )

Oluşumlarına göre göl çeşitleri

Göller, göl çanağının oluşum özelliklerine göre yerli kaya gölleri ve set gölleri olarak iki ana bölümde toplanır. Bunlar, yerli kaya gölleri ve set gölleridir.

Oluşumunda birden fazla faktörün etkili olduğu göllere karma oluşumlu göl denir. Örneğin Van Gölü, Beyşehir Gölü.
Göl Sularının Kimyasal Yapısında (acı, tuzlu, sodalı, tatlı olmasında) Etkili Faktörler:

Gölün büyüklüğü ve derinliği: Büyüklük ve derinlik arttıkça tuzluluk azalır.

Gölün gideğeninin olup olmaması: Göl sularını bir gideğen ile boşaltabiliyorsa suları tatlı olur.

İklim: Nemli iklim bölgelerinde göllerin tuzluluğu daha azdır. Genelde tatlı suludurlar.

Göl çanağını oluşturan kayaçların özelliği: Örneğin, kireçli anakaya üzerinde oluşan göllerin suları acı olur.

1- DOĞAL GÖLLER

Göl çanağının çeşitli nedenlerle ana kaya üzerinde oluşturduğu göllerdir. Göl çanağını oluşturan etkene göre dört gruba ayrılır. Bunlar; tektonik göller, karstik göller, volkanik göller ve buzul gölleridir.

Doğal Göllerden Yararlanma:

Bazı göllerden balık ve diğer su ürünleri elde edilir.

Bazı göllerden tuz elde edilir.

Göl suları içme suyu olarak kullanılabilir.

Elektrik enerjisi elde etmek amacıyla kullanılabilir.

Bazı göllerde ulaşım yapılabilir.

Tarım alanlarının sulanması için yararlanılabilir.

Turizm alanında yararlanılır.

Bütün göller çevreleri için gezi ve eğlence alanlarıdır.

a) Tektonik Göller

Yer kabuğunun tektonik hareketleri sırasında (orojenez ya da epirojenez) oluşan çukurlukların sular tarafından doldurulmasıyla oluşurlar. En yaygın göl türü olup yeryüzündeki büyük göllerin çoğu tektoniktir. Asya'da Hazar Denizi, Baykal, Aral, Balkaş ve Lût gölleri, Afrika'nın doğusunda yer alan Çad ve Tanganika, Rudolf, Victoria, Albert, Edverd, Nyasa gölleri gibi.

b) Karstik Göller

Karstik (çözünebilen) kayaçların bulunduğu yerlerde oluşan göllerdir. Bu göller, karstik bölgelerde karstlaşma sonucu, uvala ve polye gibi çanaklarda suların birikmesiyle oluşur. Bu erime çukurlarının içinde en fazla rastlanan göl ise, polyelerdir. Diğer karstik göller dolin ve obruk gölleridir.

Karstik mağaraların tavanlarının çökmesiyle de obruklar oluşur ki zamanla bunlarda göle dönüşebilir. Dünya'da Arnavutluk - Makedonya sınırındaki Ohri Gölü ile Arnavutluk - Karadağ sınırındaki İşkodra Gölü örnek olarak gösterilebilir.

c) Volkanik Göller

Volkanik patlamalar ile oluşan çanaklardaki göllerdir. Volkanik faaliyetler sonucu oluşan krater, kaldera ve maar gibi çanaklarda biriken sular volkanik gölleri oluşturur. Göl, sönmüş volkan konilerinin tepelerindeki baca ağızlarında (krater) suların birikmesiyle oluşmuşsa krater gölü (ABD'deki Krater Gölü), kraterin patlama ya da çökmesiyle oluşan geniş çukurlar içinde oluşmuşsa kaldera gölü (Sumatra'da Toba Gölü, Alaska'da Kaguyak Kaldera Gölü) ve yer kabuğunda sıkışan volkanik gazların patlamasıyla açılan çukurlukta oluşmuşsa maar gölü (Almanya'da Grossbild ve Etiyopya'da Debre Zeit Maar Gölü) adını alır. Volkanik göller Dünya'da volkanik arazilerin yaygın olduğu Endonezya, Japonya, ABD, Şili, İzlanda, İtalya gibi ülkelerde yaygın olarak görülür.

d) Buzul Gölleri

Buzul aşındırması sonucu oluşmuş çukurlukların doldurulmasıyla oluşan göllere buzul gölü ya da sirk gölü adı verilir. Bu göller buzul döneminde oluşmuş sirk buzullarının günümüzde eriyerek çanaklarını eriyen buz sularının doldurmasıyla oluşmuşlardır. Bu göller özellikle İskandinav ülkeleri'nde ve Kanada'da yaygındır. Buzul göllerin en önemli özellikleri, genellikle yüz ölçümleri büyük fakat sığ özellik göstermeleridir.

e) Set Gölleri

Vadiler, koylar ya da bunlara benzer göl oluşumuna elverişli uzun ve geniş çukurların çeşitli nedenlerle önlerinin kapatılmasıyla oluşan göllerdir. Bu göllere setleşmeye sebep olan nedenlere göre çeşitli isimler verilmiştir.

Alüvyon Set Gölleri

Genelde eğimin az olduğu yerlerde vadilerin, akarsular tarafından taşınan alüvyonlarla zamanla dolması sonucu meydana gelen göllerdir.

Heyelan Set Gölleri

Heyelanlar ile hareket eden ve akarsu vadilerinde, akarsuların önlerini tıkayan kütlelerin arkasında oluşan göllerdir. Bunlar genellikle küçük göller şeklindedir.

Kıyı Set Gölleri

Kıyı derinliğinin fazla olmadığı yerlerde dalgalar taşıdıkları kumları koyun önüne yığarak, koyun denizle bağlantısını koparak göl haline dönüşmesine neden olur. Bu şekilde oluşan bu göllere lagün (kıyı set) gölü denir. Bunlara deniz kulağı adı da verilir.

Moren Set Gölleri

Buzul aşındırması sonucu ortaya çıkan morenlerin, buzul dillerinin erime sınırına kadar taşınarak buzul vadisi önünde setler şeklinde biriktirmesiyle, vadi gerisinde oluşturdukları göllerdir.

Volkanik Set Gölleri

Bu göllerde volkanik püskürmeler ile çıkan ve akan lavların bir vadinin önünü bir set şeklinde kapatması sonucunda oluşurlar. Bunlara lav set gölleri de denir.

2- YAPAY (BARAJ) GÖLLER

Elektrik enerjisi elde etmek, sulama ve içme suyu temin etmek ya da su baskınlarını önlemek amacıyla akarsu vadilerinin insanlar tarafından çeşitli setlerle kapatılması sonucu oluşturulmuş yapay göllerdir.

Baraj Göllerinden Yararlanma:

İçme ve kullanma suyu olarak

Enerji üretimi

Tatlı su ürünleri elde etme

Taşkınlardan korunmada yararlanırız.

  • Yazı Etiketleri :
  • doğal göller
  • yapay göller
  • baraj gölü
  • volkanik göller
  • tektonik göller
  • karstik göller
Türkiye'nin platoları (aşınım, tabaka düzlüğü, lav, karstik platolar)
Yazıyı Oku

Türkiye'nin platoları (aşınım, tabaka düzlüğü, lav, karstik platolar)

Türkiye'nin dağları (orojenik ve volkanik hareketlerle meydana gelen dağlar)
Yazıyı Oku

Türkiye'nin dağları (orojenik ve volkanik hareketlerle meydana gelen dağlar)

Türkiye arazisinin jeolojik değişimi
Yazıyı Oku

Türkiye arazisinin jeolojik değişimi

Türkiye'deki yer şekillerinin temel özellikleri ve dağılışı
Yazıyı Oku

Türkiye'deki yer şekillerinin temel özellikleri ve dağılışı

Türkiye'nin coğrafi konumu ve etkileri
Yazıyı Oku

Türkiye'nin coğrafi konumu ve etkileri

Levha hareketlerinin sonuçları
Yazıyı Oku

Levha hareketlerinin sonuçları

Menu