İnsanlar eski çağlardan bu yana çok çeşitli temizlik malzemeleri kullanmışlardır. Temizlenmek için süt, kül, kil ve bitki özlerini kullanan insanların, sabunu kullanmaya başlaması M.S.200'lere dayanır.

Sabunlar ve deterjanlar, benzerlikleri ve farklılıkları nelerdir, deterjanların temel bileşenleri nelerdir

SABUN

Yağların bazik ortamda hidrolizlenmesi sonucu oluşan uzun zincirli (C12-C18) karboksilli asitlerin sodyum (Na) veya potasyum (K) tuzlarına sabun, bu olaya ise sabunlaşma adı verilir. Sabun, günlük hayatta en çok kullanılan temizlik maddelerinin başında gelmektedir.

Genel olarak, yumuşak ve sert olmak üzere iki çeşit sabun vardır. Sodyum tuzu olanlar sert sabun (beyaz sabun), potasyum tuzu olanlar yumuşak sabun (arap sabunu) olarak adlandırılır. Sabun üretiminde baz olarak KOH kullanılırsa yumuşak sabunlar elde edilir.

Sabunlar suyu seven (hidrofil) yapıdaki baş kısım ile suyu sevmeyen (hidrofob) kuyruk kısmından oluşurlar. Kirlerin temizlenmesi sırasında apolar yapıdaki hidrofob (suyu sevmeyen) kısım kire tutunurken, polar yapıdaki hidrofil (suyu seven) kısım ise suya tutunarak, kiri yerinden koparır.

Yumuşak sabunlar, suda sert sabunlara göre daha kolay çözündükleri için sıvı sabun ve traş köpüğü yapımında kullanılırlar. Sabunlar suda hidroliz olurlar ve ortamı bazik yaparlar.

Sabun yapımında kullanılan yağlar bitkisel ya da hayvansal kaynaklı olabilir. Bitkisel yağlar (mısır yağı, hindistan cevizi yağı, pamuk yağı, zeytinyağı vb.) ile yapılan sabunlar suda kolaylıkla çözünür ve bol köpük yaparlar. Hayvansal yağlar ile yapılan sabunlar ise sert ve suya dayanıklıdırlar. Yavaş çözünürler.

Suyun sertliği sabun yapımında oldukça önemlidir. Sert sular ile yapılan sabundan tam verim alınamaz.

Sabun üretiminde kullanılan bazı tuz çözeltileri yardımıyla sabunun ortamdaki diğer maddelerden temizlenmesi sağlanır. Kullanılacak tuz yüksek kalitede olmalıdır.

DETERJANLAR

Kir sökücü anlamına gelen deterjan petrol türevlerinden elde edilir.

Toz, krem ya da sıvı olanları vardır. Deterjanın en önemli özelliği sert sularda bile köpürebilmesidir. Yaygın olarak kullanılan deterjan lauril alkolden elde edilen sodyum lauril sülfat'tır. Deterjan sabunun yaptığı her işi yapmasına rağmen sabun, kullanım alanında deterjanın yerini alamamaktadır.

Deterjanların Temel Bileşenleri

1) Yüzey aktif maddeler: Yüzey aktif maddeler deterjanların temel bileşenidir. Yüzey aktif maddeler suyu seven (polar uç) ve suyu sevmeyen (apolar uç) kısımlardan oluşurlar. Yüzey aktif maddeler suyun yüzey gerilimini düşürerek, yıkama işleminin temizleme ve köpük oluşturma görevini yerine getirirler.

2) Köpük düzenleyiciler: Deterjanların içeriklerinde yüzey aktif maddelerin yanında bir köpük düzenleyici ve bir dayanıklaştırıcı (stabilizatör) kullanılması gerekir. Bu maddelerin fonksiyonu kiri temizlemek değil, köpüğün oluşumu ve kalıcılığı ile ilgilidir.

3) Sertlik gidericiler: Sert sulardaki Ca2+ ve Mg2+ iyonlarını tutmak için kompleks fosfatlar kullanılır. Sertlik giderici maddeler sayesinde deterjanlar, sert sularda daha etkin bir temizlik sağlayabilir.

4) Katkı maddeleri: Ağartıcılar (beyazlatıcılar), pas önleyiciler, optik beyazlatıcılar, koloidal taşıyıcılar, dolgu maddeleri (nem çekiciler ve topaklanmayı önleyiciler), dezenfektanlar, ovucular, enzimler, parfümler deterjan katkı maddeleridir.

Sabun ve Deterjanların Temizleme Özelliği

Kirler genellikle yağ ve benzeri apolar organik maddeleri içerirler. Su ise polar bir moleküldür. Bir maddenin diğeri içinde çözünebilmesi için molekül yapılarının benzerlik göstermesi gerekir. Kir ve su molekülleri yapı olarak birbirine benzemediklerinden dolayı birbirleri ile karışmazlar. Bu nedenle kiri temizlemek sadece su kullanarak mümkün olmaz. Sabun ve deterjan gibi yapısında hem polar hem de apolar kısım bulunduran maddeler kullanmak gerekir.

Kir apolar olduğundan, kirli maddenin bulunduğu suya sabun ya da deterjan eklendiğinde molekülün apolar (hidrofob) ucu kiri sarar. Polar (hidrofil) uç ise su ile güçlü bağlar oluşturur. Böylece kir bulunduğu ortamdan suya geçer ve kirli yüzey temizlenmiş olur.

SABUN VE DETERJAN ARASINDAKİ BENZERLİKLER

  • Suda çözünürler.
  • Temizleyici ve dezenfekte edicidirler.
  • Moleküllerinde polar ve apolar kısımlar vardır.
  • Sulu çözeltileri baziktir.
  • Organik maddelerdir.
  • Yüzey aktif madde içerirler.
  • Molekülde uzun bir hidrokarbon zinciri ve tuz yapısında bir baz kısmı vardır. Hidrokarbon kısmına kuyruk, baz kısmına baş denir.

SABUN VE DETERJAN ARASINDAKİ FARKLILIKLAR

  • Sabun sert sularda deterjan kadar iyi temizlemez. Sert sularda bulunan Ca2+ ve Mg2+ iyonları sabundaki Na+ ve K+ iyonlarıyla yer değiştirerek çökelek oluşturur. Böylelikle sabun molekülü aktivitesini yitirir. Oysa deterjanlar sert sulardaki iyonlarla çökelek oluşturmaz. Bu nedenle sert sularda da temizleme işlevini sürdürürler.
  • Yapısında benzen halkası taşıyan deterjanlar (alkil benzen sülfonat deterjanları) benzen halkası oldukça kararlı olduğundan doğada mikroorganizmalar tarafından parçalanamazlar ve çevre kirliliği yaratırlar. Oysa uzun hidrokarbon zincirine sahip olan sabunlar kolaylıkla parçalanırlar. Bu nedenle sabunların çevreyi kirletici etkisi deterjanlara göre daha azdır.
  • Sabun bitkisel veya hayvansal yağlardan elde edilirken, deterjanlar petrol türevlerinden elde edilirler.
  • Yazı Etiketleri :
  • hidrofil
  • hidrofob
  • benzen halkası
En sık yaşanan ev kazaları ve bunlara karşı alınabilecek önlemler
Yazıyı Oku

En sık yaşanan ev kazaları ve bunlara karşı alınabilecek önlemler

Çocuklarda tik rahatsızlığı, tikin nedenleri ve tedavisi
Yazıyı Oku

Çocuklarda tik rahatsızlığı, tikin nedenleri ve tedavisi

Yangın, yangın çeşitleri, yangının çıkmasının nedenleri, yangın söndürmede kullanılan yöntemler
Yazıyı Oku

Yangın, yangın çeşitleri, yangının çıkmasının nedenleri, yangın söndürmede kullanılan yöntemler

İmam maturidi kimdir ? İmam-ı Azam'ın etkisi ve Maturidi'nin tefsir kitabı
Yazıyı Oku

İmam maturidi kimdir ? İmam-ı Azam'ın etkisi ve Maturidi'nin tefsir kitabı

Google üniversite seçimim ile üniversitenizi bulun
Yazıyı Oku

Google üniversite seçimim ile üniversitenizi bulun

Geleneksel Türk tiyatrosu ve türleri
Yazıyı Oku

Geleneksel Türk tiyatrosu ve türleri

Menu