Türkiye'de görülen başlıca toprak tipleri

Türkiye, toprak tipleri bakımından oldukça zengindir. Ekvatoral bölge, kutup bölgeleri ve çöllerde oluşan toprak tipleri dışında kalan topraklar, Türkiye'de bulunur. Bu durum Türkiye'nin iklim, yükselti, yer şekilleri ve bitki örtüsü yönünden gösterdiği çeşitliliğin sonucunda ortaya çıkmıştır.

Türkiye'de görülen başlıca toprak tipleri

TÜRKİYE'DE BAŞLICA TOPRAK TİPLERİ

Türkiye, toprak tipleri bakımından oldukça zengindir. Ekvatoral bölge, kutup bölgeleri ve çöllerde oluşan toprak tipleri dışında kalan topraklar, Türkiye'de bulunur. Bu durum Türkiye'nin iklim, yükselti, yer şekilleri ve bitki örtüsü yönünden gösterdiği çeşitliliğin sonucunda ortaya çıkmıştır.

Bitki örtüsünden yoksun yamaçlar ve dik kayalık alanlar dışında Türkiye'nin büyük bir bölümü topraklarla kaplıdır.

Türkiye'de toprakları, oluşumları dikkate alınarak, zonal topraklar (yerli topraklar), intrazonal topraklar ve azonal topraklar (taşınmış topraklar) olmak üzere üç grupta inceleyebiliriz:

1. Zonal Topraklar (Yerli Topraklar)

Kırmızı Renkli Akdeniz (Terra rossa) Toprağı

Genel olarak Akdeniz ikliminin etkili olduğu yerlerde görülürler. Güney Marmara, Ege Bölümü ile Akdeniz Bölgesi'nde hâkim toprağıdır.

Toprağın en belirgin özelliği kiremit kırmızısı renginde olmasıdır. Sıcaklığı fazla olması, toprak içindeki demir minerallerinin oksitlenmesine ve toprağın böylece kırmızımsı bir renk almasına neden olmuştur. Organik maddelerin az olduğu bu topraklar, kalker üzerinde daha iyi gelişebilmektedir.

Düz ve az eğimli yüzeyler üzerinde bulunurlar. Dolin, uvala ve polye gibi karstik çukurlukların tabanında oluşmuş bu topraklar karstik yörelerin başlıca tarım alanlarıdır. Genellikle bu topraklar üzerinde çok yerde orman, fundalık ve çalılıklar oluşmuştur.

Kahverengi Orman Toprağı

Orman altında gelişen, bol miktarda organik madde içeren, koyu renkli olan topraklardır. Karadeniz Bölgesi'nin büyük bir kısmında İç Anadolu'nun 1200 m'den yüksek kısımlarındaki ormanlık alanlarda, Yıldız Dağları'nda, Güneydoğu Toroslar'da yaygındır. Kireçli ve kireçsiz olarak ikiye ayrılır. Kireçsiz orman toprağı, Karadeniz ve Yıldız Dağları'nın denize bakan yamaçlarında yağış fazla olmasıyla yıkandıkları için bu alanlarda görülürler. Yağışın etkisiyle yüzeyde bulunan kireç alt kısımlara iner. Bunun sonucunda toprak gri (boz) renkli olur. Asitli reaksiyon gösterirler.

Kireçli orman toprakları ise, yağışın yetersiz olduğu alanlarda oluşan bol miktarda kireç içeren topraklardır. Bu topraklar Karadeniz ve Yıldız Dağları'nın güneye bakan yamaçları ile iç bölgelerdeki meşe ormanlarının altında görülür.

Kahverengi Bozkır Toprakları

Genel olarak karasal iklimin etkili olduğu yerlerde yükseltinin nispeten az olduğu alanlarda görülürler.Yıllık yağış miktarının 500 mm'den az olduğu karasal alanlarda bozkır bitki örtüsü altında oluşan topraklardır. Dolayısıyla organik madde (humus) bakımından fakir topraklardır. İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu'nun çöküntü ovalarında yaygındır. Üstten yıkanan CaCO3, yüzeyin hemen altında birikmiştir. Verimi yüksek olmayan bu topraklar üzerinde çoğunlukla tahıl tarımı yapılır. Bu topraklarda genellikle tahıl tarımı yapılır. Sulama ve gübreleme ihtiyacı fazla olan bu toprakların verimi azdır.

Kestane Renkli Bozkır Toprakları

Genel olarak karasal iklimin etkili olduğu yerlerde yükseltinin nispeten fazla olduğu alanlarda görülürler. Yıllık yağış miktarının 500 mm'den fazla olduğu karasal alanlarda bozkır bitki örtüsü altında oluşan topraklardır. Bunun sonucunda kahverengi bozkır topraklardan, organik madde (humus) bakımından biraz daha zengindirler. İç Anadolu, Doğu Anadolu platoları ile Göller Yöresi'nde yaygındır. Bu topraklarda uzun boylu otlar ve bazı yerlerde meşe ormanları yer alır. Tahıl tarımı ve hayvancılık faaliyetleri için kullanılırlar.

Çernezyomlar (Kara Topraklar)

Genel olarak sert karasal ikliminin etkili olduğu yerlerde görülürler. Erzurum - Kars platosundaki düzlük alanlarda, bazalt ve killi yapıdaki arazilerde, çayır bitki örtüsünün altında oluşmuş topraklardır. Bunun sonucunda humus bakımından oldukça zengindirler. Kara toprak adının verilmesinin nedeni de humus bakımından zengin olmasındandır. Bulundukları alanlar iklimin elverişli olmadığı alanlardır. Üzerindeki çayır bitki örtüsü bulunduğu için büyükbaş hayvancılık faaliyetleri için kullanılırlar.

2. İntrazonal Topraklar

Kumlu ve Tüflü Topraklar

Bu tür topraklar, volkanik kumların ya da ince malzemenin bulunduğu araziler üzerinde oluşmuş topraklardır. Bu topraklara; Aydın Dağları, Bozdağlar, Yıldız Dağları, ve Güneydoğu Toroslar'da, granitlerin ayrışmasıyla oluşmuş topraklara Uludağ (Bursa), Bergama'nın Kozak Yaylası (İzmir) ve Doğu Karadeniz'de Kaçkar Dağları'nda rastlanır. İç Anadolu'da; Erciyes, Karadağ, Karacadağ, Hasan Dağı, Melendiz Dağı, Nevşehir - Ürgüp, Niğde, Aksaray, Ankara, Konya ve Karapınar çevresinde de kumlu topraklar bulunur. Humus bakımından fakir olan bu topraklarda tahıllar, pamuk, üzüm, gül, patates gibi tarım ürünleri yetiştirilir.

Vertisoller (Dönen Topraklar)

Kil ve kireç oranı fazla olan topraklardır. Bu tür topraklar III. jeolojik zamanda göl tabanlarındaki tortul maddeler üzerinde oluşmuştur. Yazın kuruyan bu topraklarda birkaç santimetreden bir metre derinliğe kadar çatlaklar oluşur. Yazın çatleklere rüzgârın etkisiyle irili ufaklı malzemeler dolar. Yağışlı dönemde, çatlaktaki killi toprak suya doygun hâle gelerek şişer, toprağı yukarıya doğru iter. Böylece zamanla yüzeydeki toprakla dipteki topraklar yer değiştirir. Bu dönüşünden dolayı bu tür topraklara dönen toprak ya da vertisoller denir. Bu tür topraklara daha çok Trakya'da rastlanır. Ergene Havzası ve Bursa - Karacabey arası (Güney Marmara), Menemen (İzmir), Muş ve Konya ovalarında görülür. Güney Marmara'da kepir, İç Anadolu'da ise taş doğuran toprak olarak adlandırılır.

Rendzina (Kireçli Topraklar)

Bu topraklar vertisol topraklarla aynı koşullar altında oluşur. Kalker, kil ve marnlardan oluşan gevşek göl tortulları üzerinde oluşan topraklardır. Bünyesinde bol miktarda kireç bulunduran alt katlarında ise kil ve kireç birikimi olan bu topraklar, koyu renkli ve kalınlığı fazla olmayan topraklardır. Ege, Trakya, İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde çöküntü alanlarında yaygındır. Humus bakımından zengin dirler. Bu alanlar kuru tarım ya da zeytinlikler olarak değerlendirilir.

Tuzlu Topraklar (Çorak Topraklar)

Bunlara halomorfik topraklarda denir. Kapalı havza ve eski göl tabanlarında oluşurlar. Bünyelerinde bol miktarda tuz bulunur. Taban suyunun toprak yüzeyine çıktığı ya da çok yaygın olduğu yerlerde oluşurlar. Başta Tuz Gölü olmak üzere, Burdur Gölü, Acıgöl, Iğdır - Kağızman arasında, Küçük Menderes deltasında ve Ereğli (Konya) yakınlarında görülürler. Sadece tuzcul bitkiler yetişebildiği bu topraklar üzerinde tarım yapılamaz.

3. Azonal Topraklar (Taşınmış Topraklar)

Alüvyal Topraklar

Alüvyal topraklar akarsular tarafından daha uzak mesafelere taşınmış olan materyallerin biriktirilmesiyle oluşur. Bu toprakların materyalleri genellikle kil, mil, kum ve çakıl gibi küçük boyutludur. Türkiye'de en etkili ve yaygın dış kuvvetin akarsular olması nedeniyle yaygın olarak görülür. Çukurova, Büyük Menderes ve Küçük Menderes, Gediz, Bakırçay, Bafra, Çarşamba ve Silifke delta ovaları ile Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerindeki tüm çöküntü ovalarında (Düzce, Bolu, Erbaa, Niksar ile Erzurum vb.) görülür.

Kolüvyal Topraklar (Yamaç Toprakları)

Dağların yamaçlarında ufalanan çeşitli malzemeler, eğimin azaldığı dağların eteklerinde oluşan birikinti konilerinde görülen topraklardır. Bu topraklarda katmanlaşma (horizonlaşma) yoktur. Bitki örtüsünden yoksun yamaçlardan akarsular ya da sel suları tarafından aşındırılan malzemelerin birikmesiyle oluşmuşlardır. Bozdağlar ve Aydın Dağları'nın güney yamaçları böyledir. Ayrıca Toros Dağları'nın güney yamaçlarında, Bolu çevresinde ve Kaçkar Dağları'nda da yaygın olarak bulunurlar.

Litosoller (Taşlı Topraklar)

Dağlık alanların eğimli yamaçlarında aşınmanın sürekli olması nedeniyle ana kayanın ayrışmasından oluşmuş taşlı topraklar söz konusu olur. Bu tür topraklara litosoller (taşlı topraklar) denir. Eğimli sahalarda yüzeysel akışa geçen sularla ince malzemelerin taşınmasına ve çakıl miktarının artmasına neden olmaktadır. Bu yüzden çakıllı alanlar bitki örtüsü yönünden zayıftır. Litosoller özellikle Taşeli Platosu, Bozdağ, Aydın ve Bitlis Dağları, Kaçkar Dağları'nın yamaçları, İç Anadolu'daki ve Doğu Anadolu'daki volkan dağlarının yamaçları ile Bolu ve Aladağların güneye bakan yamaçlarında görülür.

Regosoller (Kumlu - Tüflü Topraklar)

Kumlu depolar üzerinde bulunan topraklardır. İç Anadolu ve Doğu Anadolu'nun volkanik arazilerinde yaygındır. Derinliği, geçirimli fazla olan (kumlu) ve humus açısından fakir olan bu topraklar uygun iklim şartları altında İç Anadolu'da olduğu gibi üzüm bağı, patates, Isparta'da olduğu gibi gül bahçeleri için elverişlidir.

  • Yazı Etiketleri :
  • toprak tipleri
  • türkiyede bulunan toprak tipleri
Türkiye'nin platoları (aşınım, tabaka düzlüğü, lav, karstik platolar)
Yazıyı Oku

Türkiye'nin platoları (aşınım, tabaka düzlüğü, lav, karstik platolar)

Türkiye'nin dağları (orojenik ve volkanik hareketlerle meydana gelen dağlar)
Yazıyı Oku

Türkiye'nin dağları (orojenik ve volkanik hareketlerle meydana gelen dağlar)

Türkiye arazisinin jeolojik değişimi
Yazıyı Oku

Türkiye arazisinin jeolojik değişimi

Türkiye'deki yer şekillerinin temel özellikleri ve dağılışı
Yazıyı Oku

Türkiye'deki yer şekillerinin temel özellikleri ve dağılışı

Türkiye'nin coğrafi konumu ve etkileri
Yazıyı Oku

Türkiye'nin coğrafi konumu ve etkileri

Levha hareketlerinin sonuçları
Yazıyı Oku

Levha hareketlerinin sonuçları

Menu